Moederkerk van Onze-Lieve-Vrouw van de Soveral

Deze kerk had het centrum van Borba moeten zijn. Dat is ze nooit geweest.

In 1420 liet de Meester van de Orde van Avis hier, buiten het stadje, de nieuwe Moederkerk bouwen. De marmeren plaat aan de rechterkant van het schip herinnert er nog aan: het is het enige spoor dat van de kerk uit die tijd is overgebleven. De reden voor de keuze was politiek. Het stadje groeide haastig langs de weg naar Estremoz, en de Orde wilde het naar deze kant trekken door hier zijn hoofdkerk te zetten. Maar een stedenbouwkundige beslissing ontroert niemand, en zo ontstond een legende: de Maagd zou op deze plek zijn verschenen, in een bos van kurkeiken, een soveral, bij de vijver waar de barbeel werd gevonden die Borba zijn naam gaf. Onze-Lieve-Vrouw van de Soveral.

De legende sloeg aan. De gelovigen kwamen zich wegen op een grote weegschaal die op een steen stond, en offerden de Vrouwe hun eigen gewicht in tarwe. In het koor werd de Maagd geschilderd, zittend aan de voet van een kurkeik, met het Kind in haar armen en daaronder gotische letters: Dit is Onze-Lieve-Vrouw van de Soveral.

Maar het stadje kwam niet. Het bleef de andere kant op groeien en bouwde tussen zijn huizen, zonder toestemming, een eigen kerk: São Bartolomeu. Toen de Moederkerk rond 1560 werd herbouwd, viel het werk halverwege stil, en in 1587 schreef een priester dat het onmogelijk was hier de mis op te dragen. In 1609 werd São Bartolomeu een parochie en nam bijna alle parochianen mee. Het kwam zover dat de Kroon de raadsleden en edelen bij decreet verplichtte in de broederschap van deze kerk te dienen, omdat niemand het wilde. En de twee broederschappen lagen twee eeuwen lang met elkaar overhoop: in 1819 daagden ze elkaar nog altijd voor de rechter.

En dan is er het lot van het beeld, het vreemdste van alles. Rond 1690, toen de kerk met tegels werd bekleed, werd het fresco van de Maagd bij de kurkeik overdekt. Al in de achttiende eeuw waren er mensen die het verlies betreurden. Alleen een kopie overleefde, geschilderd op doek. En weet u waar die hangt? In de kerk van São Bartolomeu, de rivaal, waar de gemeenschap haar ophing. De Vrouwe die deze kerk rechtvaardigde, werd alleen gered in de kerk die haar had uitgedaagd.

Kijk ten slotte naar het koor. Het is het kaalste deel van het gebouw. In de jaren 1780 werd er een groot marmeren altaarstuk voor ontworpen, dat het juweel van het huis moest worden. Het ging verloren in rechtszaken en werd nooit gemaakt. De twee beelden die er vandaag staan, komen eveneens uit São Bartolomeu.

Dit is op papier de belangrijkste kerk van Borba, en in het leven de meest vergeten. Een les in steen voor wie de macht heeft: je kunt een kerk verplaatsen, en haar zelfs een wonder geven. Maar je kunt de plek niet verplaatsen waar een volk heen wil.