Wijnkelderij van Borba

Eeuwenlang werd de wijn van Borba zo gemaakt: in honderden kleine kelders, één per huis, elk gezin met zijn eigen kleivaten, geërfd van de Romeinen, weggestopt op de begane grond. Het was een rijkdom verspreid over het hele stadje, en tegelijk kwetsbaar, omdat elke kleine producent alleen verkocht, overgeleverd aan wie zijn druiven of zijn afgewerkte wijn kocht, en het waren die kopers, de tussenhandelaars, die de prijs bepaalden. Eén man alleen, met zijn kelder en zijn kleivat, had geen enkele macht om nee te zeggen.

En er bestond, in die tijd, een tweede bedreiging, stiller dan de druifluis maar bijna even gevaarlijk. De staat van toen had besloten dat de Alentejo vooral Portugals graanschuur moest zijn: de stimulansen, de subsidies, het landbouwbeleid, alles duwde het land richting tarwe. De wijnstok, die met de plaag van de vorige eeuw al bijna was verdwenen, dreigde opnieuw te verkommeren, deze keer door pure verwaarlozing.

Tegen precies die twee dingen, de tussenhandelaars en de vergetelheid, kwamen twaalf mannen in opstand. Op 24 april 1955 kwamen zij, op uitnodiging van het Landbouwersgilde van Borba, bijeen om te besluiten hun wijngaarden en hun stemmen te bundelen in één coöperatie. Ze verspilden geen tijd met aarzelen: zes dagen later, op 30 april, trad het eerste bestuur van de Coöperatieve Wijnkelderij van Borba aan. Twaalf mensen hadden zojuist de eerste coöperatieve wijnkelderij van de hele Alentejo opgericht.

Het gebaar sloeg aan. In de jaren die volgden ontstonden, naar het voorbeeld van Borba, soortgelijke coöperaties in de hele Alentejo, en de hele streek vond, in de kracht van het collectief, wat de kleine producent alleen nooit had gehad: schaal om te onderhandelen, geld om te investeren in technologie, en een merk met een naam die ver buiten het stadje kon worden verkocht. Zeventig jaar later is wat begon aan een vergadertafel van twaalf mensen vandaag een van de tien grootste wijnproducenten van Portugal, met honderden aangesloten wijnbouwers die duizenden hectaren wijngaard bewerken. En het was datzelfde huis dat, decennia later, de rechten kocht van het oude merk Montes Claros en het zijn roem teruggaf, waarmee het, misschien zonder het helemaal te bedoelen, de wijn van Borba verbond met de slag die Portugals onafhankelijkheid vlakbij verzekerde.

Wanneer u de volgende keer de naam Borba op een etiket ziet, bedenk dan wat erachter schuilgaat: geen groot bedrijf, geboren uit een staatsplan, maar twaalf gewone mensen die op een aprilmiddag besloten dat ze niet langer goedkoop wilden verkopen wat hun land goed wist te maken. Soms is het zo dat hele streken van lot veranderen: niet met legers of koningen, maar met een handvol koppige mensen en een vergadertafel.